Kamuda yazılım alımı doğrudan temin mi, ihale mi olur?
Yazılım hizmet alımında yolu çoğunlukla yaklaşık maliyet belirler. Yaklaşık maliyet doğrudan temin limitinin altındaysa idare, 4734 sayılı Kanun'un 22. maddesinin (d) bendine göre doğrudan temin yapabilir; limitin üzerindeyse genellikle açık ihale, belli istekliler arasında ihale ya da kanunda sayılan hallerde pazarlık usulü gerekir. Yazılımın yalnızca tek bir firmadan alınabilmesi için teknik bir neden varsa 22. maddenin (a), (b) ve (c) bentleri ayrı bir yol açar.
Konuyu ilk kez duyuyorsanız şu kadarı yeterli: 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, 4. maddede "yazılım hizmetlerini" ve "bilgisayar sistemlerine yönelik hizmetleri" hizmet olarak sayar. Yani özel geliştirilen bir yazılım, bakım ya da danışmanlık hizmet alımı kurallarına tabidir. Kanun'un 18. maddesine göre ihale usulleri üçtür: açık ihale, belli istekliler arasında ihale ve pazarlık usulü. Doğrudan temin ise ihale değildir; 22. maddede sayılan hallerde ilansız ve teminatsız yapılan bir alım yöntemidir.
Parasal sınırlar her yıl yeniden belirlenir. 22 Ocak 2026 tarihli Kamu İhale Tebliği (No: 2026/1) eşik değerleri ve parasal limitleri 1 Şubat 2026'dan itibaren geçerli olmak üzere güncelledi. Doğrudan temin limiti 2026 için büyükşehir belediyesi sınırları içindeki idarelerde 1.021.827 TL, diğer idarelerde 340.391 TL'dir. Bu değerler her yıl değişir; alım yapmadan önce yürürlükteki tebliği kontrol edin.
Bir noktayı da baştan bilin: Kanun'un 5. maddesine göre eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal ya da hizmet alımları kısımlara bölünemez. Yazılımı "tasarım", "geliştirme" ve "bakım" diye üç ayrı doğrudan temine bölmek bu yüzden sorun yaratabilir.
Hangi yazılım alımı hangi yola düşer?
Aşağıdaki tablo, yazılım hizmet alımında idarelerin en sık karşılaştığı yolları özetler. Tutarlar 1 Şubat 2026'dan itibaren geçerli tebliğdeki değerlerdir ve değişebilir.
| Yol | Ne zaman uygun | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Doğrudan temin, 22. madde (d) | Yaklaşık maliyet 1.021.827 TL'yi (büyükşehir sınırları) ya da 340.391 TL'yi aşmıyorsa | Alımı bölmek yasak; piyasa fiyat araştırması şart |
| Doğrudan temin, 22. madde (a), (b), (c) | İhtiyaç yalnızca tek kişiden karşılanabiliyorsa | Tek kaynak olduğu yazılı gerekçeyle gösterilmeli |
| Pazarlık usulü, 21. madde (f) | Yaklaşık maliyet 3.406.508 TL'ye kadarsa | İlan yapılmazsa en az üç istekli davet edilir |
| Açık ihale | Genel kural; rekabetin mümkün olduğu alımlar | Bütün istekliler teklif verebilir; en uzun süreçtir |
| Belli istekliler arasında ihale | Uzmanlık ya da ileri teknoloji nedeniyle açık ihale uygulanamıyorsa | Ön yeterlik değerlendirmesi yapılır |
Yaklaşık maliyet nasıl belirlenir?
Yolu seçmeden önce idarenin yaklaşık maliyeti hesaplaması gerekir. Kanun'un 9. maddesi bunu şöyle tarif eder: idare her türlü fiyat araştırmasını yaparak katma değer vergisi hariç yaklaşık maliyeti belirler ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterir. Yaklaşık maliyet ihale ilanında yer almaz ve isteklilere açıklanmaz.
Yazılımda bu hesabı yapmak kolay değildir, çünkü piyasada hazır bir birim fiyat yoktur. Pratikte şu yöntemler birlikte kullanılır:
- İş kalemlerine ayırma: analiz, tasarım, geliştirme, test, kurulum, eğitim ve bakım için ayrı adam-gün tahmini yapın.
- Birden fazla fiyat teklifi: aynı teknik tanıma dayanan yazılı teklifleri en az üç firmadan alın.
- Benzer işlerin kayıtları: kendi idarenizin ya da başka kurumların geçmiş alımlarını dayanak olarak ekleyin.
- Hesap cetveli: her varsayımı, kaynağı ve tarihi cetvelde gösterin; hesabın nasıl yapıldığı sonradan izlenebilmelidir.
Hesap, işin kapsamı yeterince net olduğunda tutarlı çıkar. Kapsam belirsizse maliyet de belirsiz kalır. Proje kapsamı belirleme rehberimiz, yazılım ve yapay zekâ projelerinde nelerin önceden yazılması gerektiğini anlatıyor.
Limit aşıldığında pazarlık usulü ve açık ihale nasıl işler?
Yaklaşık maliyet doğrudan temin limitini aşarsa genel kural açık ihaledir; açık ihalede bütün istekliler teklif verebilir. Pazarlık usulü ise yalnızca Kanun'un 21. maddesinde sayılan hallerde kullanılabilir. Bunlar arasında açık ihale ya da belli istekliler arasında ihaleden teklif çıkmaması, işin araştırma ve geliştirme sürecine ihtiyaç göstermesi, işin özgün ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve mali özelliklerinin gerekli netlikte belirlenememesi ve yaklaşık maliyeti 3.406.508 TL'ye kadar olan alımlar yer alır.
Yazılım projelerinde özgün ve karmaşık işler için pazarlık usulünün önemli bir özelliği vardır: yeterliği saptanan istekliler önce fiyat içermeyen teknik teklifini sunar, komisyon her istekliyle çözümler üzerinde görüşür, şartlar netleşince de fiyat teklifleri alınır. Bu yapı, "ne istediğimizi tam bilmiyoruz" durumundaki dijital dönüşüm projeleri için tasarlanmış gibi görünse de gerekçenin yazılı ve somut olması gerekir.
Hizmet alımlarında yerli istekliler lehine yüzde 15'e kadar fiyat avantajı sağlanabileceğini de Kanun'un 63. maddesinden öğreniyoruz. Bu tür koşullar ihale dokümanında baştan belirtilmelidir.
Doğrudan temin yaparken hangi adımları izlemelisiniz?
Kanun, 22. maddeye göre yapılan alımlarda ihale komisyonu kurma ve yeterlik kurallarını arama zorunluluğu olmadığını söyler. Alım, ihale yetkilisinin görevlendireceği kişi ya da kişilerce piyasada fiyat araştırması yapılarak gerçekleştirilir. Bu kolaylık kayıt tutmayı gereksiz kılmaz. Adımlar şöyle sıralanabilir:
- İhtiyacı ve kapsamı yazın; teknik şartnameyi açık ve ölçülebilir kriterlerle hazırlayın.
- Yaklaşık maliyeti KDV hariç hesaplayın ve hesap cetvelini düzenleyin.
- Tutarı yürürlükteki limitle karşılaştırın; idarenizin büyükşehir belediyesi sınırları içinde olup olmadığını kontrol edin.
- Alımı kısımlara bölmediğinizi ve benzer ihtiyaçları birleştirdiğinizi doğrulayın.
- Piyasa fiyat araştırmasını yazılı belgelerle yapın ve gerekçeli bir onay belgesi hazırlayın.
- Sözleşmede kabul testlerini, teslim süresini, bakımı ve kaynak kod haklarını açıkça yazın.
Yazılımı tek bir firmadan almak ne zaman mümkündür?
22. maddenin (a) bendi ihtiyacın yalnızca gerçek ya da tüzel tek kişi tarafından karşılanabilmesini, (b) bendi ise yalnızca tek kişinin ihtiyaçla ilgili özel bir hakka sahip olmasını arar. (c) bendi, mevcut mal, ekipman, teknoloji veya hizmetlerle uyum ve standardizasyon için zorunlu olan alımların, toplam süresi üç yılı geçmeyen sözleşmelerle ilk alım yapılan kişiden yapılmasına izin verir.
Yazılımda bu bentler, örneğin mevcut bir ürünün modülünün yalnızca üreticiden alınabildiği durumlarda gündeme gelir. "Bu firmayı tanıyoruz" ya da "daha önce bizimle çalıştı" gerekçesi yeterli olmaz. Tek kaynak olduğunu piyasa araştırması, üretici yazısı ve teknik gerekçeyle belgelemek gerekir; değerlendirmeyi idarenin hukuk birimine onaylatmanız yerinde olur.
Örnek: 600.000 TL'lik bir saha denetim yazılımı hangi yola gider?
Örneğin bir idare, saha denetimlerini kayda alan bir mobil uygulama ve yönetim paneli istiyor. Üç firmadan alınan tekliflerin ve iş kalemlerinin dökümüyle yaklaşık maliyet, KDV hariç 600.000 TL olarak hesaplanıyor. Bu rakam varsayımsaldır.
- Büyükşehir belediyesi sınırları içindeki idare: 600.000 TL, 1.021.827 TL'lik limitin altında kaldığı için 22. maddenin (d) bendiyle doğrudan temin değerlendirilebilir.
- Diğer idare: 600.000 TL, 340.391 TL'yi aştığı için doğrudan temin dışında kalır. Tutar 3.406.508 TL'nin altında olduğundan pazarlık usulü 21. maddenin (f) bendiyle düşünülebilir; aksi halde açık ihale yapılır.
- Sonradan eklenen modül: Aynı projeye 500.000 TL'lik bir modül daha eklenirse toplam 1.100.000 TL olur ve büyükşehir sınırlarındaki idare için de limit aşılır. İhtiyacı baştan bütün olarak planlamak, sonradan bölmeye çalışmaktan güvenlidir.
Kamuda yazılım alımında sık yapılan hatalar nelerdir?
- Alımı limitin altında kalmak için parçalara bölmek; Kanun'un 5. maddesi buna izin vermez.
- Önceki yılın limitini kullanmak; değerler her yıl güncellenir.
- Yaklaşık maliyeti belgelemeden, tek bir teklife dayanarak belirlemek.
- Şartnameyi belirli bir ürüne ya da markaya göre yazıp rekabeti daraltmak.
- Kabul kriterlerini, bakım süresini ve kaynak kod haklarını sözleşmeye yazmamak.
- Hazır lisans, özel geliştirme ve bakım kalemlerini karıştırıp hangi hükme girdiğini netleştirmemek.
Hatson Tech bu konuda nasıl yardımcı oluyor?
Hatson Tech, kamu kurumlarının yazılım ve yapay zekâ projelerinde alım öncesi hazırlığa destek verir: ihtiyacın tanımlanması, kapsamın iş kalemlerine ayrılması, ölçülebilir kabul ölçütlerinin yazılması. Hangi usulün uygulanacağına karar vermek idarenin görevidir; biz teknik kapsamı hesaplanabilir ve karşılaştırılabilir hale getiririz. Ayrıntılar kamu kurumları için yapay zekâ çözümlerimizde yer alıyor. İlk görüşme ve keşif ücretsizdir; sabit fiyat yayımlamıyoruz, çünkü maliyet kapsama göre değişir.
Tedarikçileri karşılaştırırken yapay zekâ tedarikçisi seçimi rehberimizdeki sorulardan yararlanabilirsiniz. Güncel mevzuat için 22 Ocak 2026 tarihli ve 33145 sayılı Resmî Gazete sayfasındaki tebliğe ve sonraki değişikliklere bakın.