Kamu kurumlarında yapay zeka nerede işe yarar?
Kamu kurumlarında yapay zekanın değeri çoğunlukla gösterişli bir sohbet ekranında değil; mevzuatın, evrakın ve başvuruların içinde kaybolan zamanın geri kazanılmasındadır. Bunu yaparken veri kurumun kontrolünde kalmalı, karar yetkisi kamu görevlisinde durmalıdır.
Mevzuat ve iç düzenleme asistanı
Yönetmelik, genelge, prosedür ve kılavuzlar üzerinde doğal dille soru sorulur; sistem cevabını dayandığı belgeyle birlikte gösterir.
Personel doğru maddeyi aramakla vakit kaybetmez.
Evrak ve başvuru sınıflandırma
Gelen evrak ve başvurular türüne göre ayrılır, ilgili birime yönlendirilir; belirsiz olanlar personele düşer.
Yönlendirme hızlanır, son kararı personel verir.
Belgeden alan çıkarma
Taranmış form, dilekçe ve ekli belgelerden gerekli alanlar okunur ve mevcut iş akışına yazılır.
Elle veri girişi ve gözden kaçan alan azalır.
Bilgi ve paydaş platformları
Kurumun teknik belgelerini, duyurularını ve paydaş iletişimini tek bir aranabilir ortamda toplayan platformlar.
Sanayi, akademi ve kamu aynı kaynağa bakar.
Belge tabanlı asistanların mimarisini RAG ve kurumsal anlamsal arama sayfamızda, kurum içi kurulum modelini ise kurum içi yapay zeka çözümleri sayfamızda anlattık.
Veri nerede durur?
Kamu alıcısının ilk sorusu teknik değil hukukidir: veri nereye gidiyor? Bu yüzden kurulum modelini teknolojiye göre değil, kurumun veri sınıflandırmasına göre seçiyoruz.
| Kurulum modeli | Veri ve model nerede? | Ne zaman uygun? |
|---|---|---|
| Kurum içi (on-premise) | Kurumun kendi veri merkezinde; kapalı ağda da çalıştırılabilir | Hassas veri, kapalı ağ zorunluluğu veya dış servise veri gönderilemeyen durumlar |
| Kuruma ayrılmış özel ortam | Kuruma ayrılmış, konumu sözleşmeyle belirlenen ortamda | Donanım yatırımı yapılmadan veri konumunun güvenceye alınması gereken durumlar |
| Hibrit | Hassas belgeler kurum içinde, diğerleri ayrılmış ortamda | Farklı gizlilik seviyesinde belgelerin birlikte kullanıldığı durumlar |
Seçim, hangi belge türünün hangi ortamda işlenebileceğini gösteren bir veri sınıflandırmasıyla başlar. Türkiye özelinde kurum içi ve egemen yapay zeka tartışmasını kurum içi ve egemen yapay zeka yazımızda özetledik.
KVKK ve veri güvenliği
Kamu kurumları da kişisel veri işleyen birer veri sorumlusudur ve Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamındaki yükümlülükleri yapay zeka sistemleri için de geçerlidir. Sistemi bu yükümlülükleri karşılamanızı destekleyecek mühendislik kontrolleriyle kuruyoruz:
- Yetkiler kaynaktan devralınır. Kullanıcı yetkileri kurumun kimlik yönetimi sisteminden gelir; bir personelin açamadığı belge yapay zeka üzerinden de ona açılmaz.
- Her sorgu kayıt altındadır. Kimin ne sorduğu, sistemin hangi belgelere dayandığı ve ne cevap verdiği denetim için saklanır.
- Kişisel veri maskelenebilir. Hangi alanların işlenmeden önce maskeleneceği veri sınıflandırmasında belirlenir.
- Kurum verisiyle genel model eğitilmez. Kurumsal verinin genel amaçlı model eğitiminde kullanılmayacağı sözleşmeye yazılır.
- Vatandaşı etkileyen kararda son söz insanda. Sistem öneri, özet ve yönlendirme üretir; hak ve yükümlülük doğuran kararlar kamu görevlisinin onayıyla verilir.
Bunlar uyumu teknik olarak destekleyen kontrollerdir; hukuki değerlendirme kurumun kendi hukuk biriminin ve veri sorumlusunun sorumluluğunda kalır. Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun üretken yapay zeka rehberinin mühendislik ekipleri için anlamını KVKK üretken yapay zeka rehberi yazımızda, genel düzenleme tablosunu Türkiye'de yapay zeka mevzuatı yazımızda ele aldık.
Kurumunuzun veri sınıflandırmasına göre hangi kurulum modelinin uygun olduğunu birlikte değerlendirelim.
Görüşme planlayınSatın alma sürecinize uygun teslimat
Kamu projesinde iyi bir model yetmez; teklifin, teslimatın ve kabulün kurumun satın alma ve onay süreçleriyle uyumlu olması gerekir. Teslimatı bu gerçeklikten geriye doğru planlıyoruz:
- Şartnameye madde madde yanıt. Teklifi, kurumun teknik şartnamesindeki her maddeye karşılık gelecek şekilde hazırlarız; karşılanamayan bir madde varsa bunu açıkça yazarız.
- Kalemlendirilmiş teklif. Yazılım geliştirme, kurulum, varsa lisans gerektiren bileşenler, eğitim ve bakım ayrı kalemler olarak gösterilir.
- Yazılı kabul ölçütleri. Kabul testinin senaryoları ve geçme koşulları teslimattan önce birlikte yazılır; kabul tartışmaya değil ölçüme dayanır.
- Dokümantasyon. Kurulum, kullanım ve yönetici kılavuzları ile mimari belge teslimatın parçasıdır.
- Kaynak kod ve model mülkiyeti. Kaynak kodun ve kurum verisiyle uyarlanan modelin kime ait olduğu ile kullanılan açık kaynak bileşenler teklifte ayrı ayrı yazılır.
- Eğitim ve bakım. Kullanıcı ve yönetici eğitimi ile devreye alma sonrası bakım ve destek kapsamı baştan tanımlanır.
SYD HUB: kamu ölçeğinde teslimat
Bakanlık için bir forum platformu
- Kurum
- T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
- Sorun
- Sanayinin yeşil dönüşümünde sanayi tesisleri, sorumlu ve yetkili kişiler, akademisyenler, üniversiteler ve kamu kurumlarının buluşabileceği ortak bir yere ihtiyaç vardı.
- Yaklaşım
- Bakanlık için sanayinin yeşil dönüşümüne yönelik bir forum platformu tasarlayıp geliştirdik: duyurular, anketler ve tartışmalar ortak bir akışta; sektör kategorileri ve çalışma grupları da aynı platformda.
- Sonuç
- Platform bakanlığın kendi alan adında yayında: sydhub.csb.gov.tr. Kullanım rakamları kuruma ait olduğu için paylaşılmamaktadır.
Bu projede teknik şartname, kabul kriterleri, kurum içi onay döngüleri ve dokümantasyon beklentileriyle çalıştık. Ayrıntılar SYD HUB vaka çalışmamızda.
Nasıl başlıyoruz?
- Ön görüşme
İhtiyacı, mevcut sistemleri ve kısıtları dinliyoruz. Görüşme ücretsizdir; talep ederseniz öncesinde gizlilik sözleşmesi imzalarız.
- İhtiyaç ve veri envanteri
Hangi belgelerin ve sistemlerin kullanılacağı, verinin gizlilik seviyesi ve kurulum modeli netleşir.
- Pilot kapsamı ve kabul ölçütleri
Tek bir birimde, tek bir senaryoyla başlanır; başarı ölçütleri pilottan önce yazılır.
- Pilot
Sistem kurumun ortamında gerçek belgelerle çalıştırılır ve ölçülür.
- Yaygınlaştırma
Kabul edilen senaryo yeni birimlere ve belge kümelerine aynı altyapı üzerinden genişletilir.
- Bakım ve destek
Performans izlenir, belgeler ve mevzuat değiştikçe sistem güncel tutulur.
Hangi senaryoyla başlanacağı henüz belli değilse, yapay zeka danışmanlığı kapsamındaki sabit kapsamlı danışmanlık çalışması bu kararı yazılı hâle getirir.
Fiyatı ne belirler?
Kamu projelerinde her maliyet kalemini teklifte ayrı gösteriyoruz. Toplamı belirleyen başlıca etkenler şunlardır:
- Kurulum modeli ve kurum içi kurulumda donanım ihtiyacı.
- Entegre olunacak sistem sayısı: belge yönetimi, kimlik yönetimi, evrak ve başvuru sistemleri.
- Kullanıcı ve birim sayısı, eş zamanlı kullanım beklentisi.
- Belgelerin durumu: taranmış evrak oranı, format çeşitliliği ve veri hazırlığı eforu.
- Güvenlik, kayıt tutma ve dokümantasyon gereksinimlerinin derinliği.
- Eğitim ve bakım kapsamı.
Teklifi kapsam netleştikten sonra yazılı olarak veriyoruz; devreye alma sonrasında kapsamı yazılı bakım ve destek sözleşmesiyle çalışıyoruz.
Şartnameniz veya ihtiyaç tanımınız hazırsa, kapsamı birlikte okuyalım.
Kurumunuz için görüşme planlayın