Freelancer mı yazılım firması mı: hangisiyle çalışmalı?
Küçük, sınırları belli ve ömrü kısa bir iş için iyi bir freelancer genellikle yeterlidir. İşiniz uzun yıllar kullanılacaksa, birden fazla uzmanlık istiyorsa ya da durması iş kaybı doğuruyorsa yazılım firması daha az risk taşır. Aradaki asıl fark fiyat değil, işin tek bir kişiye bağlı olup olmadığıdır.
"Freelancer mı yazılım firması mı?" sorusunun cevabı projenin büyüklüğüne ve sizin için ne kadar kritik olduğuna bağlıdır. Freelancer, bir şirkete bağlı olmadan kendi adına çalışan yazılımcıdır. Yazılım firması ise birden fazla geliştirici, test, tasarım ve proje yönetimi sağlayan, sözleşmenin tarafı bir tüzel kişi olan yapıdır. İkisi de iyi iş çıkarabilir. Farklı olan, bir şeyler ters gittiğinde ne olacağıdır: freelancer hastalanır, başka bir işe geçer ya da ulaşılamaz hale gelirse projeniz durur. Firmada aynı kişi ayrılsa bile kodu tanıyan başkası vardır.
Karar verirken şu sorulara bakın: Yazılım sizin işinizin omurgası mı, yoksa yan bir araç mı? Bir yıl sonra kim bakım yapacak? Kaynak kod ve kullanıcı bilgileri kimde duracak? Bu sorulara net cevabınız yoksa önce işi küçük bir keşif aşamasına bölmek mantıklıdır.
Proje riskine göre hangisi uygun?
Aşağıdaki tablo tipik durumları karşılaştırır. Sınırlar kesin değildir; amaç hangi riskin öne çıktığını görmektir.
| Durum | Daha uygun seçenek | Dikkat edilecek risk |
|---|---|---|
| Tanıtım sitesi, tek seferlik küçük düzenleme | Freelancer | Erişim bilgileri sizde kalmalı |
| Hazır sisteme küçük eklenti veya script | Freelancer | Belgeleme yapılmazsa bakım zorlaşır |
| Prototip ya da fikir denemesi | Freelancer veya küçük ekip | Prototip canlıya çıkarsa kalite düşer |
| Müşteriye açık, ödeme alan uygulama | Yazılım firması | Kesinti ve güvenlik açığı gelir kaybıdır |
| Birden fazla sistemle entegrasyon | Yazılım firması | Test ve ortam yönetimi ekip işidir |
| Kişisel veri işleyen kurumsal yazılım | Yazılım firması | Gizlilik yükümlülükleri yazılı olmalı |
| Yıllarca kullanılacak çekirdek iş sistemi | Yazılım firması | Sürekli bakım ve bilgi paylaşımı gerekir |
Freelancer ne zaman gerçekten mantıklı?
Dürüst olmak gerekirse, her iş için firma aramak gereksiz masraf olabilir. Freelancer şu durumlarda iyi bir tercihtir:
- İş küçük ve net: Ne yapılacağı birkaç cümleyle anlatılabiliyor, teslim tarihi ve kabul ölçütü belli.
- Süreklilik gerekmiyor: Yazılım bir kampanya, etkinlik ya da kısa süreli kullanım için.
- Uzmanlık dar: Tek bir teknolojide derin bilgi arıyorsunuz ve ekip koordinasyonuna ihtiyaç yok.
- Yanınızda teknik biri var: İşi denetleyebilecek, kodu inceleyebilecek biri sizde ya da ekibinizde bulunuyor.
Bu koşullar sağlanıyorsa freelancer hem hızlı hem esnek olabilir. Eksik olan tek şey genellikle yedek plandır; onu da aşağıdaki sorularla kurabilirsiniz.
Seçmeden önce hangi 8 soruyu sormalısınız?
Hangi tarafı seçerseniz seçin, teklif almadan önce şu soruların yazılı cevabını isteyin:
- Benzer bir işi daha önce teslim ettiniz mi, canlıda çalışan bir örnek gösterebilir misiniz?
- Siz müsait olmadığınızda projeye kim bakacak?
- Kaynak kod, veritabanı ve sunucu erişimleri kimin hesabında olacak?
- Teslimden sonra hata düzeltme ve bakım nasıl işleyecek, yanıt süresi ne kadar?
- Fatura keser misiniz; sözleşmenin tarafı kim olacak?
- Kodu ve yazılımın mali haklarını bana nasıl devredeceksiniz?
- Kişisel verilere erişiminiz olacaksa gizlilik ve güvenlik için neleri taahhüt edersiniz?
- Test, kabul ve aşamalı ödeme planı nasıl olacak?
Cevapların kalitesi çoğu zaman teklifin fiyatından daha fazla şey söyler. Belirsiz cevaplar, işin sonradan sizin üzerinize kalacağının işaretidir. Tedarikçi seçiminin genel mantığı için yapay zekâ geliştirme tedarikçisi nasıl seçilir yazımıza da bakabilirsiniz; kontrol listesinin büyük kısmı her yazılım işi için geçerlidir.
Sözleşmede mutlaka ne yazmalı?
Hukuki konularda bir avukata danışmanız gerekir; ancak sözleşmede şu başlıkların bulunup bulunmadığına kendiniz bakabilirsiniz.
Mali haklar ve kaynak kod. Bilgisayar programları, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında eser sayılır. Kanunun 52. maddesine göre mali haklara dair sözleşmelerin yazılı olması ve konusu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır. Sözleşmede yalnızca "yazılım teslim edilir" demek yetmeyebilir; kullanım, çoğaltma, değiştirme gibi hakların kimde kalacağı açıkça belirtilmelidir. Bunu freelancer ile de firmayla da netleştirin.
Eser sözleşmesi hükümleri. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de karşılığında bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmeyi eser sözleşmesi olarak tanımlar (m. 470). Ayıplı teslimde iş sahibine sözleşmeden dönme, bedelden indirim veya ücretsiz onarım gibi seçimlik haklar tanınır (m. 475). Eserin kabulünden sonra yüklenicinin sorumluluğu sınırlanabildiği için (m. 477) kabul testini gelişigüzel yapmayın. Sözleşmenin türü ve sonuçları somut metne bağlıdır; bir hukukçuya okutmanız değerlendirilmelidir.
Kişisel veriler. Yazılımı geliştiren kişi ya da firma müşteri, çalışan veya hasta verisine dokunacaksa 6698 sayılı KVKK devreye girebilir. Kanunun 12. maddesi, kişisel verilerin kendi adına başka bir kişi tarafından işlenmesi hâlinde veri sorumlusunun güvenlik tedbirlerinden bu kişilerle birlikte sorumlu olduğunu söyler. Bu nedenle geliştiriciye veri erişimi verirken gizlilik ve güvenlik yükümlülüklerini yazılı hale getirmeniz gerekebilir. Test ortamında gerçek veri yerine anonim veri kullanmak da iyi bir önlemdir.
Güvenlik ve bakım için neye bakılmalı?
Yazılımın değeri teslim gününde değil, sonraki yıllarda ortaya çıkar. Şunları sorun:
- Güvenli geliştirme pratiği: NIST'in Güvenli Yazılım Geliştirme Çerçevesi (SSDF) bu pratikler için yaygın bir başvuru metnidir. Satıcıdan buna benzer bir sürecini anlatmasını isteyebilirsiniz.
- Yedek ve devir planı: Kod deposu sizin hesabınızda mı? Başka bir geliştirici projeyi makul sürede devralabilir mi?
- Belgeleme: Kurulum adımları, ortam bilgileri ve mimari kısa bir belgede toplanmış mı?
- Bakım anlaşması: Güvenlik güncellemeleri ve hata düzeltmeleri kapsama alınmış mı, yanıt süresi yazılı mı?
Freelancer bu maddelerin çoğunu karşılayabilir; yeter ki sözleşmede yazsın ve erişimler sizde dursun. Firmalarda bunların bir kısmı zaten süreç olarak vardır, yine de yazılı teyit isteyin.
Örnek: iki seçenek yan yana nasıl görünür?
Örneğin 30 çalışanlı bir lojistik şirketi, şoförlerin teslimat fotoğrafı yükleyeceği bir mobil uygulama ve bunu muhasebe sistemine bağlayan bir sunucu tarafı istiyor. Bu senaryo tamamen varsayımsaldır.
Freelancer seçeneğinde tek bir geliştirici hem mobil hem sunucu tarafını yapar. İlk sürüm hızlı çıkar. Ancak kod yalnızca onun bilgisayarındadır ve sunucu erişimi onun hesabına bağlıdır. Altı ay sonra geliştirici başka bir işe geçtiğinde şirket yeni birine her şeyi baştan anlatmak zorunda kalır. Muhasebe entegrasyonu hata verdiğinde de kimin bakacağı belirsizdir.
Firma seçeneğinde mobil, sunucu ve test işleri ayrı kişilerde olur; proje yöneticisi tek muhatap olur. Başlangıç daha planlı ve daha uzun ilerler, ama kod şirketin deposunda durur, hatalar kayıt altına alınır ve bir bakım anlaşması bulunur. Teslimat kaydının kesintisiz olması şirket için kritikse ikinci seçenek daha güvenlidir. Aynı şirket yalnızca bir tanıtım sayfası yaptıracak olsaydı freelancer tek başına yeterli olurdu.
Ortası da mümkündür: önce freelancer ya da küçük bir ekiple prototip yapıp, canlıya geçerken ve bakım aşamasında firmaya devretmek. Bu durumda prototipin kodunun devredilebilir ve belgelenmiş olması gerekir.
Sık yapılan hatalar neler?
- Yalnızca fiyata bakmak: En düşük teklif, bakım ve devir maliyeti eklendiğinde çoğu zaman en pahalı olur.
- Erişimleri geliştiriciye bırakmak: Alan adı, sunucu, mağaza hesabı ve kod deposu sizin adınıza açılmalı.
- Sözleşmesiz ya da tek sayfalık anlaşmayla başlamak: Kapsam, teslim, kabul ve haklar yazılı olmazsa uyuşmazlıkta elinizde bir şey kalmaz.
- Mali hakların devrini atlamak: Kanun devrin yazılı yapılmasını ve hakların ayrı ayrı gösterilmesini ister; bunu ihmal etmek yazılımı özgürce değiştirmenizi engelleyebilir.
- Tüm işi tek seferde vermek: Aşamalara bölüp her aşamayı kabul testiyle ödemek riski azaltır.
- Kritik bir sistemi bakımsız bırakmak: Teslimden sonra kimsenin sorumlu olmadığı yazılım zamanla güvenlik açığına dönüşür.
Hatson Tech bu konuda nasıl yardımcı oluyor?
Hatson Tech, Ankara merkezli bir yazılım ve yapay zekâ şirketidir. İlk görüşme ve keşif ücretsizdir; keşifte işin kapsamını, riskini ve sizin için doğru ekip yapısını birlikte netleştiririz. Sabit fiyat listesi yayımlamayız, teklif işin kapsamına göre hazırlanır. Gerekirse modelleri sizin sunucularınızda çalıştırabiliriz.
Web, mobil ve kurumsal sistemler için özel yazılım geliştirme çözümlerimize göz atabilirsiniz. Hazır ürün ile kendi geliştirmeniz arasında karar veriyorsanız yapay zekâda satın al mı, geliştir mi yazımız da işinize yarayacaktır.