Yapay zeka danışmanlığı nedir?
Yapay zeka danışmanlığı, dışarıdan bir ekibin hangi problemlerin yapay zekayla çözülmeye değer olduğuna, verinizin ve sistemlerinizin buna yetip yetmediğine ve ilk projenin nasıl kapsamlanıp ölçüleceğine karar vermenize yardım ettiği, süresi ve kapsamı belli, ücretli bir çalışmadır. Çıktısı yazılım değil, yazılı kararlardır. İyi bir danışmanlık çalışması kısa bir öncelik listesi, veriye dair dürüst bir değerlendirme, birinin üzerine geliştirme yapabileceği bir pilot tanımı ve geliştirme sözleşmesi imzalanmadan önce çözülmesi gereken risklerin listesiyle biter.
Bu başlık birbirinden farklı birkaç işi kapsar; hangisini satın aldığınızı bilmek işinizi kolaylaştırır:
| Çalışma türü | Cevapladığı soru | Tipik çıktı |
|---|---|---|
| Kullanım senaryosu keşfi ve önceliklendirme | Fikirlerimizden hangisiyle başlamaya değer? | Her kararın gerekçesiyle puanlanmış senaryo listesi |
| Veri ve sistem değerlendirmesi | Verimiz kullanılabilir mi, nerede duruyor? | Kalite, erişim ve kişisel veri notlarıyla veri envanteri |
| Yaklaşım ve kurulum modeli önerisi | Hangi yaklaşım uygun; barındırılan model mi, kendi sunucumuz mu, ikisi birden mi? | Senaryo başına önerilen yaklaşım ve ödünleşimleri |
| Teklif değerlendirme ve satın alma desteği | Tedarikçi tekliflerini nasıl karşılaştırırız, şartnameyi nasıl yazarız? | Tedarikçiden bağımsız kapsam ve değerlendirme ölçütleri |
| Risk ve yönetişim | Ne ters gidebilir, sorumlu kim? | Risk listesi, insan onayı noktaları, hukukçuya sorulacak sorular |
| Takılan pilotu kurtarma | Tanıtım çalıştı; neden canlıya alamıyoruz? | Veri, entegrasyon, kabul ölçütleri ve sahiplik açıklarının listesi |
Pratikte tek bir çalışma çoğu zaman bunlardan ikisini ya da üçünü birleştirir. Önemli olan, hangilerinin dahil olduğunun sözleşmede yazması ve çalışmanın sonunda her birinin teslim edildiğini kontrol edebilmenizdir.
Yapay zeka danışmanlığı; bir tedarikçinin keşif görüşmesi, hukuki görüş ya da belgelendirme denetimiyle aynı şey değildir. Tedarikçinin keşfi o tedarikçinin kendi projesini kapsamlar; hukuki görüşü avukat verir; belgelendirme kuruluşu bir standarda göre denetim yapar. Danışman bunların her biri için soruları hazırlayabilir, ama onların yerini tuttuğunu iddia etmemelidir.
Yapay zeka danışmanlığına ne zaman gerçekten ihtiyaç duyarsınız?
Önünüzdeki karar elinizdeki bilgiden büyükse ve kurum içinde bu açığı kapatacak zamanı ya da deneyimi olan kimse yoksa ihtiyaç duyarsınız. Danışmanlığın genellikle karşılığını verdiği durumlar şunlardır:
- Fikir listesi var ama karşılaştırma yolu yok. Her birim bir öneri getirmiş; her fikir tek başına makul görünüyor. Eksik olan, hepsine aynı ölçütlerin uygulanmasıdır.
- Bir pilot yarıda kaldı. Model tanıtımda çalışıyor; ama entegrasyon, yetkiler, sahiplik ve kabul ölçütleri gibi canlıya geçiş soruları hiç cevaplanmadı.
- Verinin durumunu kimse bilmiyor. Belgeler ve kayıtlar farklı birimlerde, farklı sistemlerde duruyor; neyin kullanılabilir olduğu belirsiz. Birleşik Krallık hükümetinin yapay zeka satın alma rehberi, bu nedenle veri değerlendirmesini satın alma sürecinin kendisinden önceye koyar.
- Teklifler karşılaştırılamıyor. Üç tedarikçi, üç farklı varsayımla üç farklı kapsam fiyatlamış; karşılaştırabilmek için önce kendi ihtiyacınızı yazılı hâle getirmeniz gerekiyor.
- Gizlilik soruları kararı bekletiyor. Hangi verinin nerede işlenebileceği netleşmeden kimse imza atmak istemiyor. Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun Kasım 2025'te yayımladığı Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi, veri sorumlusunun belirlenmesinden yurt dışına aktarıma kadar sorulması gereken soruların iyi bir başlangıç listesidir.
- Bir kamu kurumunun şartname yazması gerekiyor. Satın alma yolu ve şartname sonrasındaki her şeyi belirler; bunları yazacak kişiler daha önce bir yapay zeka sistemi satın almamış olabilir.
Ne zaman gerekmez?
Problem, veri ve başarı ölçütü zaten netse danışmana ihtiyacınız yoktur; bu durumda doğrudan tedarikçilerin keşif görüşmelerine ve küçük bir pilota geçin. Başka birkaç durum da aynı yöne işaret eder:
- Hazır bir ürün işi zaten görüyor. Bir çalışma sipariş etmek yerine ürünü bir kullanım politikasıyla kendi verinizde deneyin.
- Problem bir yapay zeka problemi değil. Birleşik Krallık hükümetinin Şubat 2025 tarihli yapay zeka el kitabı, ekiplerden bazen yapay zekanın en iyi çözüm olmadığı sonucuna açık olmalarını ister ve bazı problemlerin yerleşik teknolojilerle daha kolay çözüldüğünü hatırlatır. Yavaş bir onay zinciri ya da eksik bir entegrasyon, süreç veya yazılım problemidir.
- Hukuki bir cevaba ihtiyacınız var. Hukuki sebep, sözleşme ya da sorumluluk soruları avukatın alanıdır.
- Karar zaten verilmiş. Çalışma yalnızca bir seçimi onaylamak için yapılacaksa, hiçbir şeyi değiştirmeden para harcatır; bunu açıkça söyleyip atlayın.
- Kendi ekibiniz bu işi daha önce yaptı. Bir yapay zeka sistemini canlıya almış bir ekip, aşağıdaki kontrol listesini genellikle kendisi uygulayabilir ve yalnızca emin olmadığı noktalarda dışarıdan görüş ister.
Gerekli mi, değil mi? Kontrol listesi
Her soruyu evet ya da hayır diye cevaplayın. Cevapların oluşturduğu desen, toplam puandan daha önemlidir.
| Soru | Evetse | Hayırsa |
|---|---|---|
| 1. İş problemini tek cümleyle söyleyip sahibini adıyla belirtebiliyor musunuz? | Devam edin | Kurum içi bir çalıştayla başlayın; problemin sahibi danışman olamaz |
| 2. İlgili verinin nerede durduğunu ve erişimi kimin verebileceğini biliyor musunuz? | Tedarikçiler işi doğrudan kapsamlayabilir | İlk ihtiyacınız olan çıktı veri değerlendirmesidir |
| 3. Herkesin kabul ettiği ölçülebilir bir başarı ölçütü var mı? | Tedarikçiler buna göre teklif verebilir | Bunu tanımlamak danışmanlığın temel çıktısıdır |
| 4. Aynı bütçe için yarışan birden fazla kullanım senaryosu var mı? | Önceliklendirme için ödeme yapmaya değer | Tek bir senaryo nadiren strateji çalışması gerektirir |
| 5. Kişisel veri, verinin konumu ya da onay kuralları hâlâ açık mı? | Hukukçuyu ve teknik incelemeyi birlikte devreye alın | Danışmanlık için bir gerekçe eksilir |
| 6. Karşılaştırılamayan teklifleriniz var mı? | Tedarikçiden bağımsız bir kapsam belgesi işe yarar | Önce tedarikçilerden keşif isteyin |
| 7. Kurumda daha önce bir yapay zeka sistemini canlıya alan oldu mu? | Kısa bir dış inceleme yetebilir | Pilot tasarımını da kapsayan bir çalışma seçin |
| 8. Karar bir yönetim kuruluna, denetçiye veya ihale komisyonuna savunulmak zorunda mı? | Yazılı ve gerekçeli çıktılar önemlidir | Daha hafif bir biçim yetebilir |
Sonucu şöyle okuyun: 1, 2 ve 3. soruların hepsi evet, 4. soru hayırsa, büyük olasılıkla danışmanlığa değil, bir tedarikçinin keşif çalışmasına ve dar bir pilota ihtiyacınız vardır. 2. ya da 3. soru hayırsa ve karar önemliyse danışmanlık ciddi biçimde düşünülmelidir; çünkü bu açıkları geliştirmenin ortasında fark etmek pahalıdır. 5. soru evetse, hangi yolu seçerseniz seçin hukuki incelemeyi plana ekleyin.
Danışmanlıktan hangi çıktıları beklemelisiniz?
Danışman odada olmadan da üzerinde iş yapılabilecek yazılı belgeler bekleyin. İşe yarar bir set şöyle görünür:
- Kullanım senaryosu envanteri: Her adaya aynı ölçütler (beklenen fayda, veri hazırlığı, risk ve entegrasyon eforu) uygulanır; elenen senaryoların gerekçesi de yazılır.
- Veri ve sistem değerlendirmesi: Her kaynağın nerede durduğu, ne kadar güncel ve tutarlı olduğu, kimin erişebildiği ve kişisel veri içerip içermediği.
- Yaklaşım ve kurulum modeli: Her öncelikli senaryo için önerilen yaklaşım ve verinin nerede işleneceği.
- Pilot tanımı: Kapsam, kullanılacak veri, kabul ölçütleri, bunların nasıl ölçüleceği ve hangi sonucun projeyi durduracağı.
- Risk ve uyum notları: İnsan onayı noktaları, kayıt tutma, yetkiler ve açık hukuki sorular. Gönüllü kullanım için hazırlanmış ve Govern (yönetişim), Map (haritalama), Measure (ölçme) ve Manage (yönetme) işlevleri etrafında kurulan NIST Yapay Zeka Risk Yönetimi Çerçevesi bu bölüm için makul bir kontrol listesidir; Temmuz 2024'te yayımlanan Üretken Yapay Zeka Profili de üretken sistemlere özgü riskleri ekler.
- Yol haritası ve maliyet kalemleri: Aşamalar, bağımlılıklar ve maliyeti belirleyen kalemler; her tedarikçinin teklif verebileceği biçimde yazılmış olarak.
Üzerinde iş yapılamayan çıktılara karşı dikkatli olun: pazar eğilimlerini anlatan bir sunum, planı olmayan bir olgunluk puanı ya da gerekçesi ve alternatifi yazılmamış bir araç önerisi. Belgelerin size ait olduğunu ve bunları istediğiniz tedarikçiyle paylaşabileceğinizi sözleşmeye yazın.
Danışmanlık çalışması nasıl kapsamlanır ve fiyatlanır?
Sağlıklı bir çalışma yazılı bir kapsama göre fiyatlanır: hangi süreç ve birimlerin inceleneceği, hangi sistem ve veri kaynaklarına bakılacağı, neyin teslim edileceği ve neyin açıkça kapsam dışında olduğu. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler; incelenecek süreç ve birim sayısı, sistem sayısı ve bunlara erişimin kolaylığı, örnek veri üzerinde küçük doğrulama denemelerine gerek olup olmadığı, yerinde çalışma ihtiyacı ve güvenlik, kişisel veri ve dokümantasyon gereksinimlerinin derinliğidir. Ucu açık saatlik düzenlemeleri kontrol etmek daha zordur; çünkü kapsam, kimse buna karar vermeden büyüyebilir.
Kamu kurumları için ek bir kısıt vardır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 48. maddesi, yazılım geliştirme ve teknik şartname hazırlanması gibi hizmetleri danışmanlık hizmet sunucularından alınacak hizmetler arasında sayar ve danışmanlık hizmetlerinin yalnızca belli istekliler arasında ihale usulüyle ihale edileceğini belirtir; yaklaşık maliyeti belirli bir eşiğin altında kalan danışmanlık hizmetleri ise hizmet alımı ihalesiyle gerçekleştirilebilir. Kapsamı yazmadan önce satın alma biriminizle yolu netleştirin; takvimi ve hazırlamanız gereken belgeleri bu belirler.
Bir yapay zeka danışmanını nasıl değerlendirirsiniz?
Danışmanı, en yeni terimleri ne kadar akıcı kullandığına göre değil, sorduğu soruların kalitesine ve geçmiş çıktılarının ne kadar somut olduğuna göre değerlendirin. Aşağıdaki puan kartı bunu ilk görüşmede sorabileceğiniz sorulara çevirir.
| Ölçüt | Ne sormalı? | İyi işaret | Uyarı işareti |
|---|---|---|---|
| Uygulama deneyimi | Neyi geliştirip canlıda işlettiniz? | Kendi kurduğu bir sistemi, neyin bozulduğunu ve nasıl düzelttiğini anlatır | Yalnızca strateji belgeleri |
| "Hayır" diyebilmek | Hiç yapay zeka kullanılmamasını önerdiniz mi? | Somut bir örnek ve gerekçe verir | Her fikir uygun bulunur |
| Bağımsızlık | Bir platformun satıcısı mısınız, sonucu sizin geliştirmenizi mi bekliyorsunuz? | Bunu açıkça söyler; çıktılar tedarikçiden bağımsızdır ve size aittir | Alternatif sunmadan kendi ürününü önerir |
| Önce veri | Verimize ne zaman bakacaksınız? | Erkenden, bir örneklem üzerinde, sizin seçtiğiniz ortamda | Ancak geliştirme sözleşmesinden sonra |
| Ölçülebilirlik | Pilot neye göre değerlendirilecek? | Kabul ölçütleri ve test kümesi önerir | "Geliştirince görürüz" |
| Veri güvenliği | Gizli verimizi nasıl ele alacaksınız? | Gizlilik sözleşmesi, maskeleme, sizin ortamınızda inceleme | Tüm verinin kendi bilgisayarlarına aktarılmasını ister |
| İşi kim yapacak? | Kiminle çalışacağız? | Kişileri ve rollerini adıyla söyler | Satışta kıdemli kişiler, işte isimsiz kişiler |
| Örnek çıktı | Anonimleştirilmiş bir rapor görebilir miyiz? | Somut, gerekçeli; tahminler tahmin olarak etiketlenmiş | Genel şablonlar |
Çıkar çatışmasını açıkça konuşmak gerekir. Sistemi daha sonra kendisi de geliştirebilecek bir danışmanın, geliştirmeyi önermek için bir nedeni vardır. Bu tek başına eleme sebebi değildir; geliştiren ekipler neyin yapılabilir olduğunu genellikle daha iyi bilir. Ancak çıktılar her tedarikçinin teklif verebileceği biçimde yazılmalı ve siz de tam olarak bunu yapmakta serbest kalmalısınız. Birleşik Krallık satın alma rehberinin belirli bir çözüme değil probleme odaklanma ve tedarikçiye bağımlılıktan kaçınma tavsiyesi, yazılım kadar danışmanlık çıktısı için de geçerlidir. Kapsam yazıldıktan sonraki adımı yapay zeka geliştirme tedarikçisi seçimi yazımızda anlattık.
Danışmanlık çalışmasına nasıl hazırlanmalısınız?
Yalnızca sizin sağlayabileceğiniz girdileri hazırlayın; çalışma daha hızlı ilerler, teklif de daha isabetli olur. İlk çalışma oturumundan önce şunları toplayın:
- Sahipleriyle birlikte fikir listesi: Her fikir için bir satır ve sonucu kullanacak kişinin adı.
- Karar tarihi: Devam etme ya da durma kararının ne zaman ve kim tarafından verileceği.
- Temsilî örnekler: İlgili belge veya kayıtlardan alınmış, mümkünse kişisel verileri maskelenmiş, onaylı küçük bir örneklem.
- Kısıtlar: Verinin nerede işlenebileceği, hangi sistemlere dokunulamayacağı ve projenin hangi güvenlik incelemelerinden geçmesi gerektiği.
- Önceki çalışmalar: Sonuç vermeyenler dahil önceki pilotlar, tedarikçi teklifleri ve kurum içi analizler.
Süreç sahiplerine ve bilgi işlem birimine kapıyı açabilecek bir iç irtibat kişisi de belirleyin. İnsanlara ve sistemlere erişim için beklemek sık görülen bir gecikme nedenidir; bunu en baştan çözün.
Varsayımsal örnek: dokuz fikir, tek bütçe
Bu varsayımsal bir örnektir. Bir dağıtım şirketinin yönetimi, birimlerinden dokuz yapay zeka fikri topluyor. Danışman süreç sahipleriyle görüşüyor, veriden örnekler inceliyor ve her fikri aynı ölçütlerle puanlıyor. Sonuç şöyle olabilir:
| Fikir | Bulgu | Öneri |
|---|---|---|
| Çalışan sorularını iç prosedürlerden yanıtlamak | Belgeler güncel, sahipleri belli | İlk pilot; kaynak gösteren bir asistan olarak |
| İrsaliyeleri okuyup siparişlerle eşleştirmek | Tarama kalitesi değişken; kurallar net | Tarama kalitesi testinden sonra ikinci pilot |
| Talep tahmini | Geçmiş veri kısa ve bu dönemde ürün kodları değişmiş | Ertele; önce veriyi temizle ve biriktir |
| Müşteri sohbet botu | Soruların çoğu sipariş durumuyla ilgili ve bu bilgi portalda zaten var | Yapay zeka problemi değil; portalı iyileştir |
| Otomatik tedarikçi seçimi | Sözleşmesel etkisi var; veri dağınık | Şimdilik bırak; ileride karar desteği olarak düşün |
| Müşteri hizmetleri e-posta triyajı | Hacim ve kategoriler bilinmiyor | Karar vermeden önce bir ay ölç |
| Sözleşme inceleme desteği | Gizli ve kişisel veri; hukuki sorular açık | Önce hukuki inceleme, sonra yeniden değerlendir |
| Rota optimizasyonu | Yapay zeka gerektirmeyen yerleşik yazılımlar var | Geliştirme, satın al |
| Pazarlama metni taslakları | Risk düşük; mevcut araçlar yeterli | Kullanım politikasıyla mevcut bir aracı kullan |
Dokuz fikirden yalnızca ikisi pilota geçer ve bu iyi bir sonuçtur. Bütçe, verinin ve sahipliğin olduğu yerde toplanır; üç fikir hiçbir şey geliştirmeden çözülür; ertelenenlerin de hangi koşulla geri döneceği bellidir. Çalışmanın değeri bu gerekçelerdedir ve bunlar yazılı olduğu için karar bir sonraki bütçe toplantısında da ayakta kalır.
Hatson Tech bu işi nasıl yapıyor?
Yapay zeka danışmanlığı çalışmamız, yazılı kapsamı ve yazılı çıktıları olan, ayrı ve ücretli bir iştir. Yazılım projelerindeki ilk görüşmeden ve keşif/fizibilite aşamasından farklıdır; o ikisi ücretsizdir. Raporu, kendi ürünlerimizi geliştiren mühendislik ekibi hazırlar. Bu ürünlerden biri, durum tespiti (due diligence), sözleşme inceleme ve sözleşme hazırlama için geliştirdiğimiz ve hâlâ geliştirme aşamasında olan LegalTech ürünü Caseon'dur; bu da önerilerin, onları hayata geçirmek için gerekenlerden kopmamasını sağlar. Rapordan sonra bizimle, başka bir ekiple devam etmeye ya da hiç devam etmemeye siz karar verirsiniz. Bu görüşmelerden önce yapay zeka projesinin kapsamı yazımızı okumanız faydalı olur. Danışmanlığa ihtiyacınız olup olmadığından emin değilseniz, bunu öğrenmek için ücretsiz ilk görüşme makul bir başlangıçtır.